O jezičkom ukusu jagodinskih trgovaca: Tiha borba modernog i tradicionalnog

Imena, kao posebni slojevi leksike, važan su faktor identifikacije jedne etničke zajednice. Jednu kategoriju imena čine i takozvani ktematonimi, odnosno nazivi objekata u privatnom vlasništvu. Dajući imena svojim prodavnicama i radnjama, vlasnici delom govore o sebi i o svom proizvodu, ali daju i sliku svog društva i svoje sredine – koliko je ona modernizovana ili pak tradicionalna, koliko su se u njoj asimilovale strane reči i fraze, koliko je otvorena ili zatvorena za inovacije, bilo u preduzetničkom, bilo u jezičkom smislu.

POPRILIČNO LIČNO

IMG_8278Prilikom proučavanja registra od 223 privredna objekta koji posluju u širem centru Jagodine, bilo je lako zaključiti da su jagodinski trgovci svojim radnjama najčešće davali nazive po ličnim imenima, prezimenima ili nadimcima.

Ženskim imenima uglavnom su nazivani saloni lepote i prodavnice ženske garderobe, muškim nadimcima i trenutno popularnijim muškim imenima prodavnice garderobe za dečake.

Porodice koje drže zlatare i menjačnice su uglavnom imućnije, te naziv njihove radnje po sopstvenom prezimenu, što je gotovo praksa u Jagodini, može biti neka vrsta statusnog simbola, a s druge strane, i znak transparentnosti onoga „ko se krije“ iza tog posla, samim tim trgovačke taktike ulivanja poverenja onome koji želi da zameni novac, kupi ili proda nešto od zlata.

POZNATI I SLAVNI

Posebno se mogu izdvojiti ktematonimi nastali od ličnih imena, prezimena ili nadimaka poznatih ljudi i ličnosti iz crtanih i igranih filmova, odnosno književnih dela. Jedna kafana u Jagodini tako nosi naziv Jovanča Micić, ime i prezime junaka iz dela Branislava Nušića „Put oko sveta“ (po kome je snimljen i istoimeni igrani film). Prodavnica dečije garderobe i igračaka zove se Zvončica i Petar Pan, prema likovima iz crtanog filma. Jedan kafić se zove Gabo, što je i prezime ruskog vajara Nauma, prodavnica muške garderobe naziva se Santorio, što je ime (interesantno je da i prezime isto glasi) italijanskog fizičara.

SRBIJA DO TOKIJA

Dosta manji broj privrednih objekata nosi naziv prema imenu nekog geografskog predela – Atlantik, Belički kej, Benevento, Jadran, Jugoslavija, Koloseum, Lesendro, Oksford, Potok, Roma, Sahara, Srbija, Tamaro, Tahiti, Crni vrh,IMG_8276 Šumadija.

Belički kej je restoran na keju reke Belice, koja protiče kroz Jagodinu, restoran Potok nosi naziv prema istoimenom delu grada Jagodine, a buregdžinica Crni vrh nosi isto ime kao planina u blizini Jagodine. Tamaro u Jagodini je ime kafića, a u Švajcarskoj ime planine.

Kafić Koloseum nosi naziv najpoznatijeg svetskog amfiteatra, koji se nalazi u Rimu. Škola stranih jezika Oksford je dobila ime prema imenu grada u Engleskoj. Lesendro, naziv jagodinske sale za venčanja, zapravo je ime ostrva u Crnoj Gori.

Još po jednom ostrvu dobila je naziv igraonica Tahiti, a drugi privredni objekat koji se bavi istom delatnošću – nazvan je prema pustinji Sahari. Turistička agencija nosi naziv prema Atlantskom okeanu – Atlantik, a prodavnica hrane za kućne ljubimce Amazonac dobila je ime prema reci Amazon.

JESI L’ CVEĆKA ILI VOĆKA

IMG_8257 Među ktematonimima retko ima i prožimanja sa nazivima biljaka – takve su drogerija Palma, cvećara Kalina, apoteke Divizma, Nana i Aloja, kozmetički salon Neven, prodavnica zdrave hrane Jabuka.

Neke radnje u Jagodini dobile su naziv prema zajedničkim i apstraktnim imenicima, kao što su na primer Vetrenjača, Vaga, Kralj, Legende, Pelivan, Romansa, Status, Srce, Tigar, Štiklica itd.

U poslednje vreme sve češće nazivi privrednih objekata nisu samo jedna reč, već spoj više njih: Vesela sovica, Dnevna soba, Izgubljeno jagnje, Moja mala pekara, Čudesa od mesa.

ĆIRILICE, ĆAO

Veliki broj imena jagodinskih prodavnica potiče iz drugih jezika i ona su uglavnom napisana latinicom, u originalu: Vanila bjuti haus (Vanila beauty house), Ving (Wing), Vip (VIP), Kreativ (Creative), Laskarpa (La scarpa), Lejdi (Lady), Panini perfeto (Panini perfetto), Hepi aur (Happy hour) i dr.

Većina ovih privrednih objekata otvorena je u proteklih nekoliko godina, a njihovi nazivi čine čak četvrtinu popisanih.

Od 223 registrovana objekta, samo 53 ima naziv ispisan ćiriličnim pismom.

Ono što se prilikom analize odnosa ćirilice i latinice u nazivima prodavnica u Jagodini može zapaziti jeste da su imena zanatlijskih radnji uglavnom napisana ćirilicom, kao na primer časovničarska radnja Skazaljka, sodadžijska radnja Ratko, obućarska radnja Štiklica.

S druge strane, saloni lepote, menjačnice, turističke agencije i drugi privredni objekti čiji se radnici bave relativno „novijim“ delatnostima – uglavnom nose latinični naziv. Sličan zaključak može se doneti i kada su kafane i kafići (i kafei) u pitanju. Vlasnici kafana i etno restorana uglavnom žele da sačuvaju „duh starih vremena“, pa nazive pišu ćirilicom. Nasuprot ovome, kafići i kafei mahom nose latinične nazive.

I JEZIK STUDIRA EKONOMIJU

Jagodina u proteklim godinama, pod uticajem strateških odluka lokalne samouprave, dobija ulogu turističkog grada u Srbiji. Izgradnjom Zoološkog vrta (2006. godine), Akva parka (2007. godine), Muzeja voštanih figura (2008. godine), brojnih fontana, a nedavno i veštačkog vodopada, Jagodina postaje primamljiva za posetioce iz cele države, ali i inostranstva. Ta činjenica sigurno je doprinela otvaranju licenciranih objekata poznatih robnih marki, domaćih i stranih, koje najčešće imaju strane nazive – Ledžend, Njujorker, Springfild, Tifani, Šu star, Fidbek, Dajhman, Lili, Vin vin, a novootvoreni ritejl park, izgrađen po ugledu na slične evropske objekte na otvorenom, dobija naziv Vivo šoping park.

2

MODERNO VS. TRADICIONALNO

Korišćenje modernih tehnologija i interneta sve više zahteva poznavanje engleskog jezika, čineći da se oni koji nimalo ili slabo poznaju ovaj jezik budu etiketirani skoro kao nepismeni, a oni koji ga znaju, svesno ili nesvesno, sve ga više koriste u svom govoru i pisanju. Strane reči i nazivi privlače sve one koji, manje ili više, teže ka modernom načinu življenja i s užitkom podležu uticaju zapadne kulture.

Zbog svega navedenog, veliki broj novootvorenih prodavnica, uglavnom garderobe, kao i kozmetičko-frizerskih salona, dobija strane nazive. U šaljivom tonu moglo bi se zaključiti da bi šetajući nekim ulicama Jagodine, i razgledajući imena lokala koji se tu nalaze, čovek na trenutak mogao da zaboravi da se nalazi u Srbiji; stranac koji se koristiIMG_8252 (1) engleskim jezikom uopšte ne bi morao da nam postavlja pitanje kako se čita ili šta znači naziv određenog lokala.

No, tu su i one prodavnice koje postoje i rade odvajkada, i njihovi vlasnici koji upravo igraju na „kartu tradicije i iskustva“. One najčešće nose naziv prema imenu ili prezimenu gazde, a u takvim slučajevima najčešće su u pitanju poznatiji ljudi ili porodice u Jagodini. Jedini pečatorezac u ovom gradu nazvao je svoju radnju „Živković“, poznati zlatar svoju zlataru „Katanić“, jedini sodadžija poseduje radnju koja se zove isto kao i on – „Ratko“.

Svi navedeni podaci Jagodinu predstavljaju kao urbanu sredinu koji poslednjih godina stremi „poevropljavanju“, ili možda samo ugledanju na veće srpske gradove, pre svega Beograd.

Ipak, u odnosu na silu modernizacije u davanju imena prodavnicama, postoji i sila protivteže – koju čine uglavnom one patriote i lokal patriote što ponosno, neki aktivno, a neki pasivno, rade na očuvanju srpske tradicije, a u njoj i čistog srpskog jezika.

Kao što se može prodati slika modernizacije, svoju cenu, ali i kupce, još uvek ima i tradicija. Koja će od ovih dveju tendencija u društvu prevagnuti, ostaje vremenu da pokaže.

M. Biorac
Foto: vivopark.rs/myphone

admin

admin

TV Non Stop



Related Articles

Kako je nastao jagodinski rep

O počecima jagodinske rep scene saznali smo od Nenada Milisavljevića, jagodinskog repera poznatijeg kao NND, koji se ovom vrstom muzike

U poseti radnji legendarnog Ratka sodadžije: Klaker osvežava sve generacije!

Retko koji Jagodinac nije čuo za legendarnog Ratka Miloševića, čuvenog sodadžiju iz Jagodine. Njegova radnja će sledeće godine proslaviti 70.

Kralj jagodinskih zabava: Dragan Jeremić, jagodinski Džej

„Dovoljno mi je što me prepoznaju na ulici u Jagodini. Volim ljude i kad ih uveseljavam, puno mi je srce“,

1 comment

Write a comment
  1. Констатин Бодин
    Констатин Бодин 24 February, 2016, 14:52

    Треба увести порез на латиницу :)
    У Републици Србији у службеној употреби су српски језик и ћириличко писмо.
    Службена употреба других језика и писама уређује се законом, на основу Устава.

    Reply this comment

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*